ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಕುರಿತು ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಆಸಕ್ತಿಕರ ವಿಷಯಗಳಿವು!

ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಬಳಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಇದೀಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸುಗಮವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿದೆ, ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎರಡು ವಲಯ ಮುಖಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಸ್ತೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ

ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು, ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು, ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ರಸ್ತೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವು 1934 ರ ಹಿಂದಿನದು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಕರ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಟ್ಟು 1,00,475 ಕಿ.ಮೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, 1,48,256 ಕಿ.ಮೀ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 49,83,589 ಕಿ.ಮೀ ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 2% ರಷ್ಟಿವೆ.

ಆದರೆ ಈ ಶೇಕಡಾ 2ರ ರಸ್ತೆ ಮಾತ್ರ ಭಾರತದ ಶೇಕಡಾ 40 ರಷ್ಟು ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜತೆಗೆ ಶೇ.65ರಷ್ಟು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ80 ರಷ್ಟು ದೂರದ ಸಂಚಾರವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಬೂತ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಹಣ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ಹಣದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿುಸುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸಹ ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಬೂತ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ನಂ.1 ಆಗಿವೆ.

ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು 1956ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2010 ರವರೆಗೆ ನಂಬರ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ರಸ್ತೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ, ಯಾವುದು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ 2010ರಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ನಂಬರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಅದರಂತೆ, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಚೆನ್ನೈ-ದೆಹಲಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಡಬಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ 48 ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಸಂಖ್ಯಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ?

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜ್ಯ / ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಅದು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಬಹುದೇ?

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಕಾಯಿದೆ 1956ರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಇಲಾಖೆಯು ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ಅದೇ ರೀತಿ, ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅದೇ ರಸ್ತೆಯ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.